JAKOŚĆ SZKOLNICTWA WYŻSZEGO

0

W artykule przedstawiono podstawowe założenia metodologiczne odwołujące się do literatury z zakresu badań ewaluacyjnych oraz różnorodne podejścia i techniki stosowane przy ocenie szkolnictwa wyższego na Zachodzie. Metody i procedury oceny różnią się w zależności od przesłanek ewaluacji, a także celów i sposobów wykorzystania wyników oceny.

Oceniane są wyniki działalności i sam proces kształcenia, a użytek z wyników oceny może mieć charakter instrumentalny, konceptualny lub perswazyjny. Wśród metod oceny wyróżnia się te, które mają charakter jakościowy oraz te, które są oparte na danych ilościowych (wskaźniki osiągnięć). Stosowanie różnorodnych metod oceny, a zwłaszcza wskaźników osiągnięć, budzi wiele zastrzeżeń i kontrowersji wynikających z niedoskonałości technik pomiaru. W artykule opisano także trudności samego procesu oceniania oraz warunki sprzyjające formułowaniu trafnych i obiektywnych ocen.

Dokonywanie ocen w szkolnictwie wyższym jest obecnie jedną z najczęściej dyskutowanych kwestii w środowisku akademickim, a wyniki ewaluacji coraz szerzej wykorzystuje się – także w Polsce – w procesach decyzyjnych dotyczących szkolnictwa wyższego. Ministerstwo Edukacji Narodowej rozdziela środki finansowe między uczelnie na podstawie złożonego algorytmu, uwzględniającego wiele wskaźników ilościowych, które charakteryzują działalność i osiągnięcia uczelni. Komitet Badan Naukowych przyznaje dotacje na projekty badawcze i na badania statutowe realizowane w uczelniach na podstawie ich wewnątrzś rodowi s ko we j oceny (peer review), dokonywanej przez specjalistów z danej dziedziny nauki. Wspomniane procedury oceny budzą spory, a czasem zastrzeżenia, które wynikają nie tylko z kontrowersyjności metod przeprowadzania oceny i stosowanych kryteriów, ale także z faktu wielości celów oraz z niedoceniania złożoności samego procesu ewaluacji.

Badania ewaluacyjne jako podstawa analiz oceniania w szkolnictwie wyższym

W literaturze poświęconej analizom technik i metodologii oceniania w szkolnictwie wyższym znajdujemy najczęściej odwołania do dorobku tzw. badań ewaluacyjnych (evaluation research). Stamtąd czerpie się ogólne podstawy teoretyczne studiów nad ocenianiem różnych dziedzin polityki społecznej.

Na wstępie przedstawię kilka informacji o przedmiocie i metodach badan ewaluacyjnych, pozwalają one bowiem zrozumieć złożoność problematyki oceniania w szkolnictwie wyższym. Badania te opierają się na technikach i koncepcjach kilku dyscyplin nauki, a odnoszą się do etapu konceptualizacji, formułowania, planowania oraz implementacji programów społecznej interwencji w sferze polityki społecznej (por. Rossi, Freeman 1989).

Współczesne badania ewaluacyjne wyrosły w Stanach Zjednoczonych z pionierskich przedsięwzięć podejmowanych w tatach trzydziestych naszego stulecia i rozwinęły się na większą skalę po drugiej wojnie światowej jako metodologia, która może być stosowana do wielu nowych lub rozwijających się sfer działalności. Polityka społeczna i rozwój administracji publicznej przyczyniły się do profesjonalizacji tej dziedziny oraz do uwrażliwienia jej potencjalnych użytkowników na pożytki zewaluacji.

Odwołując się do literatury poświęconej badaniom ewaluacyjnym, znawcy problematyki oceniania w szkolnictwie wyższym definiują sytuację decyzyjną w następujący sposób: ocenianie następuje wtedy, gdy powstaje problem zmiany. Ocenia się zmiany już przeprowadzone lub też aktualną sytuację, by zadecydować, czy celowe jest dokonanie zmian (por. Kogan, ed., 1989, s. 12). Sama ewaluacja definiowana jest jako próba określenia, w jakim stopniu rzeczywiste działanie lub program odpowiada zakładanym działaniom lub programom (Qua- de 1982).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>